Słuch jest jednym z najważniejszych zmysłów, które pozwalają małemu człowiekowi orientować się w otaczającym go świecie, jest niezbędny w procesie kształtowania mowy, rozwoju emocjonalnego, społecznego i intelektualnego dziecka.
Prawidłowy odbiór dźwięków jest podstawą uczenia się mowy. Dziecko, które słyszy gorzej, często nie sygnalizuje tego wprost. Zamiast tego pojawiają się drobne zmiany w zachowaniu, w wymowie albo w reagowaniu na polecenia. Dlatego warto wiedzieć, na co zwracać uwagę i jakie badania słuchu wykonuje się u dzieci w poszczególnych grupach wiekowych.
Badanie przesiewowe u noworodka
Dziecko już w pierwszych dniach życia przechodzi przesiewowe badanie słuchu, które pozwala już na tak wczesnym etapie wykryć niedosłuch, rozpocząć szczegółową diagnostykę i zapewnić dziecku prawidłowy rozwój.
Wynik takiego badania mówi jednak o stanie słuchu w konkretnym momencie. Nawet jeśli dziecko pozytywnie przeszło badanie przesiewowe po urodzeniu, nie oznacza to, że będzie już zawsze dobrze słyszało. Słuch może pogorszyć się później, na przykład w następstwie przebytych chorób.
Które dzieci są bardziej narażone
Szczególnie narażone są dzieci, które we wczesnym okresie życia przechodziły powtarzające się choroby uszu i dróg oddechowych albo przyjmowały leki mogące uszkadzać słuch. Do sytuacji zwiększających ryzyko zalicza się:
- częste infekcje dróg oddechowych
- zapalenia uszu, w tym przede wszystkim wysiękowe zapalenia uszu trwające powyżej 3 miesięcy
- zapalenia opon mózgowych
- przyjmowanie leków działających ototoksycznie (gentamycyna, streptomycyna, salicylany, a także leki stosowane w chemioterapii)
Badanie profilaktyczne przy braku wyraźnych objawów
Jeśli dziecko znajduje się w grupie ryzyka, nawet gdy objawy niedosłuchu nie są bezpośrednio zauważalne, warto profilaktycznie wykonać badanie słuchu. Przemawia za tym również to, że badanie jest dla dziecka zupełnie bezbolesne i nieinwazyjne.
Decyzję o tym, jakie badanie będzie w danym wieku najbardziej miarodajne, podejmuje lekarz po rozmowie z opiekunem i obejrzeniu uszu dziecka.
Sygnały, które powinny zwrócić uwagę
Niedosłuch u dziecka rzadko zaczyna się od skargi na gorsze słyszenie. Częściej widać go w codziennych sytuacjach. Badanie słuchu warto rozważyć, gdy:
- Dziecko podgłaśnia telewizor lub muzykę
- Nie reaguje na pytania i/lub wymaga kilkukrotnego powtórzenia
- Głośniej mówi niż zwykle
- Oddycha przez buzie, może również chrapać przez sen
- Ma wadę wymowy (np. fonematyczną)
- Zaczęło przekręcać słowa, a u młodszych dzieci również
- Nie gaworzy w wieku 6 - 7 miesięcy,
- Nie rozwija mowy po drugim roku życia.
Badania u dzieci młodszych: impedancja i otoemisja
U dzieci do lat 5-6 najczęściej wykonuje się badanie impedancyjne i otoemisję akustyczną. Oba badania wykonuje się za pomocą urządzeń zakończonych sondą, którą umieszcza się w zewnętrznym przewodzie słuchowym. Nie wymagają one od dziecka odpowiadania ani wykonywania poleceń, dlatego nadają się także dla najmłodszych.
Badanie impedancyjne mierzy parametry takie jak: ciśnienie ucha środkowego i podatność błony bębenkowej. Otoemisja akustyczna bada poziom odpowiedzi akustycznej ucha wewnętrznego. Wyniki badania wskazują, w jakim stanie są badane fragmenty ucha, co pozwala na ocenę czynnościową narządu słuchu.
Audiometria tonalna u dzieci starszych
U starszych dzieci, powyżej 6 roku życia, można wykonać subiektywne badanie słuchu, czyli takie, które wymaga współpracy pacjenta. Najczęściej jest to audiometria tonalna.
Badanie wykonuje się za pomocą słuchawek nagłownych zakładanych na uszy pacjenta. Pacjent ma za zadanie przycisnąć przycisk w momencie, kiedy usłyszy pierwszy, najcichszy dźwięk. Procedura powtarzana jest kilkukrotnie na kilku częstotliwościach, w wyniku czego otrzymuje się krzywą słyszenia w postaci audiogramu.
Oczywiście w sytuacji, kiedy należy wykonać bardziej szczegółową diagnostykę, zakres badań jest znacznie większy. O jego rozszerzeniu decyduje lekarz na podstawie wyników badań wstępnych.
Co pomaga w codziennej obserwacji
Warto zapisywać konkretne sytuacje, w których dziecko nie zareagowało na dźwięk lub poprosiło o powtórzenie. Taka notatka jest dla lekarza bardziej pomocna niż ogólne wrażenie, że dziecko słyszy gorzej.
Pomocne bywają też uwagi z przedszkola lub szkoły oraz opinia logopedy, jeśli dziecko jest już pod jego opieką. Informacja o przebytych zapaleniach uszu i o przyjmowanych lekach również ułatwia ocenę sytuacji.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Konsultacja jest wskazana, gdy utrzymuje się którykolwiek z opisanych wyżej sygnałów, gdy mowa dziecka nie rozwija się zgodnie z wiekiem albo gdy nagle pogarsza się jej wyrazistość. Powodem do kontaktu jest też nagłe pogorszenie słyszenia po jednej stronie, ból ucha, wyciek z ucha oraz przewlekłe oddychanie przez usta i chrapanie.
Szybciej powinni reagować opiekunowie dzieci po zapaleniu opon mózgowych, po leczeniu lekami ototoksycznymi oraz dzieci z nawracającym wysiękowym zapaleniem uszu. W razie wątpliwości lepiej umówić konsultację laryngologiczną lub audiologiczną niż czekać, aż objawy staną się wyraźne.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy badanie słuchu u dziecka boli?
Badania stosowane u najmłodszych, czyli badanie impedancyjne i otoemisja akustyczna, są bezbolesne i nieinwazyjne. Polegają na umieszczeniu w zewnętrznym przewodzie słuchowym niewielkiej sondy.
Dziecko przeszło badanie przesiewowe po urodzeniu. Czy to wystarczy na zawsze?
Nie. Prawidłowy wynik badania przesiewowego dotyczy stanu słuchu w pierwszych dniach życia. Słuch może pogorszyć się później, zwłaszcza po zapaleniach uszu, zapaleniu opon mózgowych lub po lekach ototoksycznych.
Od jakiego wieku można wykonać audiometrię tonalną?
Audiometrię tonalną wykonuje się zwykle u dzieci powyżej 6 roku życia, ponieważ badanie wymaga współpracy: dziecko naciska przycisk, gdy usłyszy najcichszy dźwięk. U młodszych stosuje się badania niewymagające odpowiedzi.
Czy wada wymowy zawsze oznacza niedosłuch?
Nie zawsze, ale gorsze słyszenie jest jedną z możliwych przyczyn i warto je sprawdzić. Ocena słuchu bywa jednym z pierwszych kroków przy zaburzeniach rozwoju mowy.
