Ospa wietrzna to ostra choroba zakaźna wywoływana przez wirusa. Najczęściej kojarzy się z okresem dziecięcym i swędzącą wysypką, ale warto wiedzieć, jak długo trwa zaraźliwość, jakie bywają powikłania i dlaczego wirus zostaje w organizmie na całe życie.
Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, wraz z wdychanym powietrzem, lub przez bezpośredni kontakt z wykwitem na skórze. Dlatego choroba tak łatwo rozprzestrzenia się w przedszkolach, szkołach i wśród domowników.
Poniższy tekst zbiera ogólne informacje o przebiegu ospy wietrznej. Nie służy do samodzielnego rozpoznania: o tym, czy wysypka jest ospą wietrzną, czy inną chorobą, decyduje lekarz po obejrzeniu pacjenta.
Jak przebiega zakażenie
Okres wylęgania, czyli czas od kontaktu z wirusem do pierwszych objawów, wynosi od 10 do 21 dni, najczęściej około 14 dni. Oznacza to, że objawy pojawiają się zwykle dwa tygodnie po kontakcie z osobą chorą.
Chory zaraża 2-3 dni przed pojawieniem się wykwitów, a zakaźność trwa aż do przyschnięcia wszystkich wykwitów. Z tego powodu sam moment ustąpienia gorączki nie oznacza jeszcze końca izolacji.
Przechorowanie zwykle daje odporność, ale wirus pozostaje w formie uśpionej w zwojach nerwowych do końca życia. W przypadku obniżonej odporności może dojść do jego reaktywacji i rozwoju półpaśca.
Objawy ospy wietrznej
Obraz choroby bywa bardzo różny: u jednych dzieci wykwitów jest kilkanaście, u innych pokrywają niemal całe ciało. Do typowych objawów należą:
- Gorączka 37-40 stopni.
- Ból głowy.
- Złe samopoczucie.
- Wykwity skórne z dużym świądem, które ulegają ewolucji od plamki, w grudkę, pęcherzyk a następnie w krostę i strup.
Gdzie pojawiają się wykwity
Wykwity pojawiają się głównie w 2-3 rzutach, mogą być też w jamie ustnej, ale bardzo rzadko na dłoniach i podeszwach stóp. Ponieważ zmiany wysiewają się falami, na skórze widoczne są jednocześnie wykwity na różnym etapie: świeże pęcherzyki obok przysychających strupków.
Zmiany w jamie ustnej bywają bolesne i utrudniają jedzenie. W takiej sytuacji zwykle lepiej tolerowane są potrawy łagodne, chłodne i niekwaśne.
Powikłania ospy wietrznej
U większości zdrowych dzieci choroba przebiega łagodnie, ale powikłania są możliwe. Opisywane są między innymi:
- Zapalenie płuc.
- Zapalenie ucha środkowego.
- Zapalenie mózgu.
- Zapalenie stawów.
- Zapalenie wątroby.
- Zapalenie kłębuszków nerkowych.
- Bakteryjne zakażenie skóry.
Ospa wietrzna w ciąży
W przypadku choroby u kobiet ciężarnych może dojść do powikłań u dziecka. Kobieta w ciąży, która miała kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną lub u której pojawiła się podejrzana wysypka, powinna bez zwłoki skontaktować się z lekarzem prowadzącym ciążę.
Szczepienia przeciw ospie
W Polsce dostępna jest szczepionka dla dzieci do 12. roku życia. Zaleca się podanie dwóch dawek w odstępie 6 tygodni.
Można również szczepić dzieci z kontaktu z chorą osobą do 72 godzin i w ten sposób ochronić dziecko przed chorobą. O tym, czy szczepienie jest wskazane w konkretnej sytuacji, decyduje lekarz po kwalifikacji.
Leczenie ospy wietrznej
Leczenie jest głównie objawowe: przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, przeciwświądowe. Zalecane jest leżenie w łóżku, częsta zmiana ubrania, kąpiel. U osób z obniżoną odpornością stosuje się lek przeciwwirusowy.
W praktyce dużo zależy od ograniczenia drapania, bo rozdrapane pęcherzyki łatwiej ulegają nadkażeniu bakteryjnemu i częściej zostawiają blizny. Pomagają krótko obcięte paznokcie, przewiewne bawełniane ubrania i chłodniejsze pomieszczenie. Dobór leków przeciwgorączkowych i przeciwświądowych oraz ich dawkowanie zawsze ustala lekarz lub farmaceuta.
Wysypka bostońska
Wysypka bostońska ma podobne objawy do ospy wietrznej, ale wywoływana jest przez inny wirus. Objawy wysypki bostońskiej to:
- gorączka
- ból gardła
- osłabienie
- złe samopoczucie
- brak apetytu
- pęcherzyki w jamie ustnej przechodzące w owrzodzenia
- wysypka na dłoniach i podeszwach stóp, wyglądem przypominająca ospę wietrzną, ale w ospie tylko wyjątkowo zajęte są te okolice.
Co pomaga przy wysypce bostońskiej
Choroba ustępuje samoistnie i nie wymaga antybiotyku. Ze względu na zmiany w jamie ustnej zaleca się dużo pić, nie zmuszać do jedzenia, potrawy i napoje powinny być łagodne i pozbawione kwasu.
Największym problemem bywa odmowa picia z powodu bólu w jamie ustnej. Warto proponować płyny często i małymi porcjami oraz obserwować, czy dziecko oddaje mocz w zwykłej ilości.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Kontakt z lekarzem jest wskazany zawsze wtedy, gdy przebieg odbiega od łagodnego lub gdy chory należy do grupy bardziej narażonej na powikłania. Szczególnie niepokojące są:
- wysoka gorączka utrzymująca się mimo leczenia objawowego lub powracająca po kilku dniach poprawy
- duszność, przyspieszony oddech, kaszel i ból w klatce piersiowej
- silny ból głowy, sztywność karku, senność, zaburzenia świadomości, zaburzenia równowagi lub drgawki
- zmiany skórne, które stają się bardzo zaczerwienione, obrzęknięte, bolesne lub sączące (możliwe nadkażenie bakteryjne)
- odmowa picia, wymioty, rzadkie oddawanie moczu, senność u małego dziecka
- ospa wietrzna u niemowlęcia, u kobiety w ciąży, u osoby z obniżoną odpornością lub przyjmującej leki wpływające na układ odpornościowy
- bolesna wysypka pęcherzykowa układająca się pasmowato u osoby dorosłej, która wcześniej chorowała na ospę
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Jak długo dziecko z ospą wietrzną zaraża?
Chory zaraża 2-3 dni przed pojawieniem się wykwitów, a zakaźność trwa do przyschnięcia wszystkich wykwitów. O powrocie do przedszkola lub szkoły warto zdecydować po konsultacji z lekarzem.
Czy można zachorować na ospę wietrzną drugi raz?
Przechorowanie zwykle daje odporność. Wirus pozostaje jednak w formie uśpionej w zwojach nerwowych do końca życia i przy obniżonej odporności może się reaktywować, dając półpasiec.
Czy dziecko z ospą można kąpać?
Tak, kąpiel należy do zalecanego postępowania, podobnie jak leżenie w łóżku i częsta zmiana ubrania. Skórę po kąpieli zwykle się delikatnie osusza, bez pocierania.
Czym różni się wysypka bostońska od ospy wietrznej?
Wysypka bostońska ma podobne objawy, ale wywołuje ją inny wirus. Charakterystyczne są pęcherzyki w jamie ustnej przechodzące w owrzodzenia oraz wysypka na dłoniach i podeszwach stóp, które w ospie wietrznej są zajęte tylko wyjątkowo.
Czy szczepienie po kontakcie z chorym ma sens?
Można szczepić dzieci z kontaktu z chorą osobą do 72 godzin i w ten sposób ochronić dziecko przed chorobą. Decyzję podejmuje lekarz po kwalifikacji do szczepienia.
