Podwyższona temperatura u dziecka to jeden z najczęstszych powodów niepokoju rodziców. Sama w sobie nie jest chorobą, lecz reakcją organizmu. Warto wiedzieć, kiedy pomaga, kiedy zaczyna szkodzić i jakie objawy wymagają kontaktu z lekarzem.
Stan podgorączkowy (pomiędzy 37 a 38 stopni) działa korzystnie: zwiększa ukrwienie tkanek oraz pobudza do pracy układ odpornościowy. Jednak wyższa temperatura osłabia organizm. Dlatego, gdy przekracza 38 stopni (mierzone w pupie 38,5), zwykle zaleca się jej obniżenie.
Gorączka pojawia się najczęściej przy infekcji wirusowej lub bakteryjnej. Jeśli gorączkuje niemowlę, przyczyna może być mniej poważna: zbyt ciepłe ubranie, pragnienie, płacz, ząbkowanie, a nawet energiczna zabawa lub intensywne ssanie.
Objawy gorączki u dziecka
Poza sytuacją, gdy gorączka jest bardzo wysoka, czyli około 40 stopni, warto wstrzymać się z jej obniżaniem i godzinę później ponownie zmierzyć temperaturę. Może się bowiem okazać, że gorączka zniknęła bez śladu. Początek gorączki łatwo zauważyć, nawet bez użycia termometru.
Kiedy maluch gorączkuje, jest marudny, popłakuje, robi się senny, ma zaczerwienione policzki i załzawione oczy, czasem szybciej oddycha. Jeżeli umie już mówić, skarży się na zimno lub dreszcze.
Chcąc się upewnić, że przyczyną jest gorączka, wystarczy dotknąć jego czoła ustami. To sposób właściwie niezawodny. Jeżeli czoło w dotyku jest ciepłe, to znaczy, że dziecko ma podwyższoną temperaturę. Dokładny pomiar daje jednak dopiero termometr.
Drgawki gorączkowe
U małych dzieci (do 5. roku życia) wysoka gorączka może wywołać drgawki. Mogą przypominać atak padaczki: dziecko zaczyna drżeć, pręży się, sztywnieje, traci przytomność. Trwa to zazwyczaj nie dłużej niż kilka minut.
Nie wolno w tym momencie wkładać maluchowi niczego do ust (np. dawać mu pić), tylko położyć na boku, najlepiej na podłodze i pilnować, żeby się nie uderzył. Potem jak najszybciej wezwać lekarza lub pogotowie.
Na szczęście drgawki gorączkowe nie pozostawiają zazwyczaj żadnych następstw. Lepiej jednak na tyle szybko obniżać gorączkę, by do nich nie dopuścić.
Jak pomóc dziecku w domu
Domowe postępowanie ma dwa cele: nie dopuścić do odwodnienia i ułatwić organizmowi oddawanie ciepła. Poniższe sposoby są uzupełnieniem, a nie zastępstwem oceny lekarskiej, jeśli objawy budzą niepokój.
- nawadnianie: w czasie gorączki organizm poci się i traci cenne elektrolity i wodę, dlatego dziecko trzeba ciągle poić
- chłodne okłady: zmoczona w zimnej wodzie ściereczka przyłożona do czoła albo owinięta wokół łydek lub przedramion
- zmiana pościeli i piżamki, ponieważ dziecko często się poci
- kąpiel w letniej wodzie przy bardzo wysokiej gorączce
- odpoczynek w przewietrzonym, niezbyt ciepłym pokoju
Nawadnianie
W czasie gorączki organizm poci się i traci cenne elektrolity i wodę, dlatego dziecko trzeba ciągle poić. Niechęć do picia może spowodować nawet odwodnienie, a to jest niebezpieczne.
Najlepiej podawać czystą wodę, a jeśli dziecko już odmawia jej picia, można dodać do niej cytrynę i sok z malin lub podać niesłodzoną herbatkę owocową albo rozcieńczony sok. Ważniejsze od rodzaju płynu jest to, żeby dziecko piło małymi porcjami, ale często.
Chłodne okłady i odpowiednie ubranie
Zmocz ściereczkę lub mały ręcznik w zimnej wodzie. Przyłóż do czoła, owiń nim łydki albo przedramiona maluszka. Krew przepływająca w naczyniach położonych pod powierzchnią skóry oddaje ciepło chłodnej tkaninie i temperatura spada.
Chłodne okłady są pomocne przy obniżaniu ciepłoty ciała i rzeczywiście mogą być skuteczne. Ale uwaga: tylko przy niezbyt wysokiej temperaturze, nie wystarczą jednak powyżej 39,5 stopnia.
Gorączkujący malec powinien mieć lekkie, przepuszczające powietrze ubranie. Nie należy go okrywać dodatkową kołdrą, bo może to nawet spowodować wzrost gorączki. Gdy rośnie temperatura, malec ma dreszcze (to próba ogrzania organizmu) i jest mu zimno. Tylko wtedy przyda się ciepłe okrycie i skarpety.
Kąpiel w letniej wodzie i odpoczynek
Kąpiel zadziała błyskawicznie i sprawdzi się szczególnie wtedy, gdy gorączka jest bardzo wysoka. Woda w wannie powinna być tylko o 1 do 2 stopni niższa od ciepłoty ciała dziecka, w żadnym wypadku zimna.
Dziecko z gorączką powinno polegiwać i odpoczywać. Trzeba tylko zadbać, by temperatura w pokoju nie była za wysoka (nie więcej niż 20 stopni), pokój regularnie wietrzony (choćby przez 2 do 3 minut, ale co godzinę), a powietrze w nim nawilżone, bo to ułatwia oddychanie.
Nie tylko z powodu infekcji
Temperatura może gwałtownie wzrosnąć z powodu wysiłku fizycznego, płaczu, silnych emocji lub przegrzania (nie tylko u małych dzieci).
Rodzice niemowlaka dość często tłumaczą sobie gorączkę trudnym ząbkowaniem. Tymczasem wyrzynanie się ząbków bardzo rzadko powoduje wysoką temperaturę, zazwyczaj towarzyszy temu jedynie stan podgorączkowy. Dlatego gorączkującego niemowlaka na wszelki wypadek zawsze powinien zbadać lekarz.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Część sytuacji wymaga oceny lekarskiej niezależnie od wysokości temperatury. Warto zareagować szybko, gdy pojawia się którykolwiek z poniższych objawów:
- gorączka u niemowlęcia, zwłaszcza w pierwszych miesiącach życia
- drgawki gorączkowe, utrata przytomności lub nadmierna senność
- trudności w oddychaniu, przyspieszony lub stękający oddech
- odmowa picia, rzadkie oddawanie moczu, suche usta, brak łez przy płaczu
- wysypka, sztywność karku, silny ból głowy lub brzucha
- gorączka utrzymująca się mimo postępowania domowego lub nawracająca po kilku dniach poprawy
- temperatura bardzo wysoka, około 40 stopni
- niepokój rodzica, gdy zachowanie dziecka wyraźnie odbiega od normy
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Od jakiej temperatury mówi się o gorączce u dziecka?
Temperaturę pomiędzy 37 a 38 stopni określa się jako stan podgorączkowy. Powyżej 38 stopni (mierzone w pupie 38,5) mówi się o gorączce i zwykle zaleca się jej obniżenie.
Czy zawsze trzeba od razu zbijać gorączkę?
Poza sytuacją, gdy gorączka jest bardzo wysoka, czyli około 40 stopni, można wstrzymać się z jej obniżaniem i po godzinie ponownie zmierzyć temperaturę. Czasem okazuje się, że wzrost był chwilowy. O lekach decyduje lekarz.
Czy zimna kąpiel obniży gorączkę szybciej?
Nie należy jej stosować. Woda w wannie powinna być tylko o 1 do 2 stopni niższa od ciepłoty ciała dziecka, w żadnym wypadku zimna.
Czy ząbkowanie powoduje wysoką gorączkę?
Wyrzynanie się ząbków bardzo rzadko powoduje wysoką temperaturę, zazwyczaj towarzyszy temu jedynie stan podgorączkowy. Gorączkującego niemowlaka zawsze powinien zbadać lekarz.
Co robić podczas drgawek gorączkowych?
Nie wolno wkładać dziecku niczego do ust, trzeba położyć je na boku, najlepiej na podłodze, i pilnować, żeby się nie uderzyło. Następnie jak najszybciej wezwać lekarza lub pogotowie.
