Zakażenie układu moczowego to jedna z najczęstszych infekcji, z jaką stykają się pacjenci w każdym wieku. U części osób wraca mimo prawidłowego leczenia, dlatego warto rozumieć zarówno objawy, jak i to, co sprzyja nawrotom.
Układ moczowy tworzą nerki, moczowody, pęcherz moczowy i cewka moczowa. Pomiędzy pęcherzem a cewką znajduje się mięsień nazywany zwieraczem pęcherza moczowego. Zakażenie najczęściej rozwija się drogą wstępującą, czyli od ujścia cewki w górę.
Kto choruje najczęściej
Częściej chorują kobiety: nawet co druga kobieta przynajmniej raz w życiu przechodzi nasilone zakażenie układu moczowego. Powodem jest budowa cewki moczowej, która jest krótka, szeroka i prosta.
U dzieci ZUM także rozpoznaje się często. W wieku niemowlęcym częściej chorują chłopcy, w kolejnych latach przewaga przesuwa się w stronę dziewczynek.
Skąd bierze się zakażenie
Przyczyną może być wiele bakterii, ale od 75 do 90 procent przypadków wywołuje pałeczka okrężnicy, czyli Escherichia coli. Bakteria ta zasiedla przede wszystkim jelito, ma jednak skłonność do zakażania dróg moczowych drogą wstępującą, przez krocze i cewkę moczową.
Co sprzyja zachorowaniu
Poza budową anatomiczną na ryzyko wpływają codzienne okoliczności i choroby współistniejące:
- zaniedbania higieniczne (wtedy większa obecność bakterii jelitowych w okolicy krocza)
- podjęcie aktywności seksualnej (podrażnienie okolicy ujścia cewki moczowej)
- częste korzystanie z publicznych kąpielisk
- u dzieci siedzenie na zimnym podłożu, w piaskownicy, czy przemoczona bielizna
- kamica dróg moczowych
- refluks pęcherzowo-moczowodowy
- zaburzenia neurologiczne utrudniające oddawanie moczu
- cukrzyca
Objawy u dorosłych
Najczęściej zgłaszane dolegliwości dotyczą samego oddawania moczu i okolicy podbrzusza:
- pieczenie lub ból w okolicy cewki moczowej
- potrzeba częstego oddawania moczu
- ból w dole brzucha lub okolicy lędźwiowej
- może wystąpić gorączka, nudności, brak apetytu
Objawy u dzieci
U najmłodszych obraz bywa nieoczywisty i łatwo go pomylić z inną infekcją. Warto zwrócić uwagę na:
- brak apetytu
- słabe przybieranie na wadze
- niewyjaśnione stany podgorączkowe
- luźniejsze stolce, niespecyficzne bóle brzucha
- moczenie nocne
- zaburzenie koncentracji
Jak prawidłowo pobrać mocz do badania
Sposób pobrania decyduje o wiarygodności wyniku. Mocz powinien być pobrany po dokładnym podmyciu i wysuszeniu krocza. Nie łapie się pierwszych wypływających porcji, ponieważ mogą one zawierać bakterie fizjologiczne z dolnej części dróg moczowych. Pobiera się tak zwany strumień środkowy.
Próbkę najlepiej dostarczyć do laboratorium możliwie szybko. Jeśli badanie zleca lekarz, warto dopytać, czy potrzebny jest sam mocz ogólny, czy także posiew.
Jak zapobiegać nawrotom
Zapobieganie chorobie i jej nawrotom jest równie ważne jak samo leczenie. Osoby narażone na nawroty mogą wzmacniać naturalne mechanizmy obronne dróg moczowych:
- spożywanie dużej ilości płynów, ponieważ duże ilości moczu w naturalny sposób spłukują i odkażają drogi moczowe
- dbałość o higienę intymną
- witamina C, która zakwasza mocz
- żurawina, która oprócz zakwaszania działa specyficznie na E. coli
- kąpiel raczej pod prysznicem niż w wannie pełnej wody
Kiedy zgłosić się do lekarza
Do lekarza warto zgłosić się, gdy pieczenie przy oddawaniu moczu utrzymuje się dłużej niż dobę, gdy pojawia się gorączka, dreszcze, ból w okolicy lędźwiowej, krew w moczu lub wymioty. Szybciej powinny reagować kobiety w ciąży, osoby z cukrzycą, kamicą, obniżoną odpornością oraz opiekunowie małych dzieci.
U niemowlęcia lub małego dziecka gorączka bez jasnej przyczyny jest wystarczającym powodem do kontaktu z lekarzem, ponieważ zakażenie układu moczowego bywa u nich jedynym wytłumaczeniem.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy ZUM zawsze wymaga antybiotyku?
O leczeniu decyduje lekarz na podstawie objawów, wyniku badania moczu i sytuacji pacjenta. Samodzielne sięganie po antybiotyk pozostały z poprzedniej kuracji utrudnia rozpoznanie i sprzyja oporności bakterii.
Dlaczego zakażenie wraca mimo leczenia?
Nawroty zdarzają się u części osób nawet po prawidłowej terapii. Powodem bywają czynniki anatomiczne, kamica, cukrzyca lub zaburzenia oddawania moczu. Przy powtarzających się epizodach lekarz zwykle rozszerza diagnostykę.
Czy żurawina wystarczy zamiast leczenia?
Nie. Żurawina i odpowiednie nawodnienie należą do postępowania zapobiegawczego, a nie do leczenia trwającego zakażenia.
Czy mężczyźni też chorują na ZUM?
Tak, choć rzadziej niż kobiety. U mężczyzn zakażenie układu moczowego częściej wymaga poszerzonej diagnostyki, ponieważ bywa związane z innym problemem w obrębie dróg moczowych.
