Oznaczenie grupy krwi to proste badanie z krwi żylnej, a jego wynik bywa potrzebny w sytuacjach, w których liczy się każda minuta. Dokument potwierdzający grupę krwi, noszony przy sobie, skraca czas przygotowania krwi do przetoczenia.
Grupa krwi jest cechą wrodzoną. Grupy krwi dziedziczą się zgodnie z pierwszym prawem Mendla i zwykle są niezmienne w ciągu całego życia człowieka. Zmiana grupy następuje jedynie w przypadku leczenia pacjenta z przeszczepem szpiku pochodzącym od dawcy o grupie krwi innej niż biorca lub może wystąpić przy poważnych chorobach rozrostowych układu krwiotwórczego.
Na czym polega badanie grupy krwi
Badanie grupy krwi wykonywane jest z krwi żylnej pacjenta. Obejmuje oznaczenie dwóch najważniejszych układów grupowych krwinek czerwonych, to znaczy układu ABO i układu Rh (antygenu D), oraz poszukiwanie w surowicy przeciwciał odpornościowych do antygenów krwinek czerwonych, czyli substancji rozpoznawanych przez układ odpornościowy organizmu.
Badanie to jest niezbędne do przeprowadzenia transfuzji krwi i jej składników. Jest również istotne dla prowadzenia prawidłowej opieki nad ciężarną i jej dzieckiem.
Prozdrowotne antygeny
Antygeny krwinek czerwonych to nie tylko etykieta pozwalająca dobrać krew do przetoczenia. Badania dowiodły, że część występujących antygenów jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania erytrocytów, czyli krwinek czerwonych. Zapewniają one prawidłową budowę krwinki czerwonej (układ Rh) oraz jej właściwe funkcjonowanie, na przykład wymianę elektrolitów.
W rejonach panowania malarii brak niektórych antygenów krwinek czerwonych, będących jednocześnie receptorem dla zarodźca malarii, zwiększa odporność mieszkańców na te zakażenia. Różnice w obecności poszczególnych antygenów krwinek czerwonych wśród ras i narodowości mogą odzwierciedlać losy związane z epidemiami i wytworzeniem odporności na określone drobnoustroje.
Grupa krwi a skłonność do niektórych chorób
Wykazano istotne różnice w predyspozycji osób o określonych grupach krwi do występowania niektórych chorób. Są to zależności statystyczne, a nie rozpoznanie ani przepowiednia dotycząca konkretnej osoby:
- na chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy najczęściej chorują osoby z grupą krwi 0; stwierdzono, że Helicobacter pylori, bakteria odpowiedzialna za tę chorobę, przyczepia się do śluzówki żołądka i dwunastnicy
- osoby z grupą krwi B statystycznie częściej chorują na zawał serca oraz są bardziej wrażliwe na zakażenia bakteriami Streptococcus pneumoniae i E. coli
- rak żołądka i jelita grubego częściej występuje u osób z grupą krwi A
Dlaczego w sytuacji zagrożenia życia liczy się czas
W sytuacji koniecznej transfuzji lekarz musi posiadać oznaczenie grupy krwi biorcy lub natychmiast wykonać badanie, jeśli pacjent nie dysponuje wynikiem. Przed transfuzją koncentratu krwinek czerwonych wymagane jest również wykonanie próby zgodności, dawniej nazywanej próbą krzyżową. Te badania wymagają czasu: oznaczenie grupy krwi i wykonanie próby zgodności trwa około 45 minut.
Pacjentowi należy przetaczać krew jednoimienną w układzie ABO i Rh z biorcą, niesprzeczną w próbie zgodności. Jeśli pacjent wytworzył przeciwciała odpornościowe, to przetaczana krew nie może zawierać antygenu, do którego przeciwciała są skierowane.
Kiedy sięga się po krew grupy 0 RhD ujemnej
W sytuacji transfuzji pilnej, gdy nie ma czasu na wykonanie próby zgodności, można przed jej wykonaniem przetoczyć „na ratunek” krew jednoimienną z biorcą, gdy znana jest jego grupa krwi. Jeśli pacjent nie ma przy sobie wyniku badania grupy krwi, a sytuacja wymaga natychmiastowej transfuzji, można przetoczyć krew obojętną, to jest krew grupy 0 RhD ujemną, potocznie nazywaną „0 minus”.
Problemem staje się jednak dostępność krwi 0 RhD ujemnej. Krwi tej grupy jest niewiele, stąd zachodzi konieczność przetaczania krwi jednoimiennej z biorcą, jeśli tylko lekarz dysponuje wynikiem grupy pacjenta. To jeden z powodów, dla których posiadanie własnego wyniku ma praktyczne znaczenie: skraca czas przygotowania krwi i zwiększa jej dostępność.
Jakie dokumenty są podstawą do podjęcia decyzji o przetoczeniu krwi
Nie każdy zapis o grupie krwi ma wartość dokumentu. Ważne są oryginał wyniku badania grupy krwi i karta trwałej ewidencji grupy, tak zwana krew karta, wraz z dowodem tożsamości.
Nieważne dla lekarza podejmującego decyzję o przetoczeniu są natomiast:
- wpis grupy krwi umieszczony w karcie informacyjnej otrzymanej ze szpitala; wpis w tej karcie jedynie ostrzega lekarza o fakcie, że pacjent z racji wykrytych przeciwciał stał się szczególnym biorcą krwi i powinien dysponować wynikiem grupy, w którym ta informacja jest wpisana
- wynik grupy krwi przekazywany ustnie lub wpisany do starego dowodu osobistego
- wynik grupy krwi umieszczony na wszelkich modnych opaskach zakładanych na rękę, różnych zawieszkach i brelokach
Grupa krwi u noworodka i małego dziecka
Warto wiedzieć, że wynik badania grupy krwi wykonany zaraz po urodzeniu może jeszcze ulec zmianie, z uwagi na dojrzewanie antygenów układu ABO do drugiego roku życia. Dopiero po tym okresie wynik oznaczenia grupy krwi jest, poza nielicznymi wyjątkami, niezmienny.
Oznacza to, że u dziecka, u którego grupę oznaczono w okresie noworodkowym, lekarz może uznać za potrzebne powtórzenie badania w późniejszym wieku.
Kiedy porozmawiać z lekarzem o oznaczeniu grupy krwi
Rozmowę z lekarzem warto podjąć w kilku typowych sytuacjach, nie czekając na nagłe zdarzenie:
- gdy nie ma się oryginału wyniku badania grupy krwi ani karty trwałej ewidencji grupy
- przed planowanym zabiegiem operacyjnym lub porodem
- w ciąży, ponieważ oznaczenie grupy i przeciwciał należy do standardowej opieki nad ciężarną
- gdy wcześniej stwierdzono obecność przeciwciał odpornościowych, a wynik z tą informacją zaginął
- gdy dziecko ma wynik oznaczony tuż po urodzeniu i nie było on później potwierdzony
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy grupa krwi może się zmienić?
Zwykle jest niezmienna przez całe życie. Zmiana grupy następuje jedynie u pacjenta po przeszczepieniu szpiku od dawcy o innej grupie krwi lub może wystąpić przy poważnych chorobach rozrostowych układu krwiotwórczego. Odrębną sytuacją jest wynik z okresu noworodkowego, ponieważ antygeny układu ABO dojrzewają do drugiego roku życia.
Czy opaska lub brelok z grupą krwi wystarczy w razie wypadku?
Nie. Wynik umieszczony na opaskach, zawieszkach i brelokach nie jest dokumentem, na podstawie którego podejmuje się decyzję o przetoczeniu. Podstawą są oryginał wyniku badania grupy krwi i karta trwałej ewidencji grupy wraz z dowodem tożsamości.
Ile trwa oznaczenie grupy krwi przed transfuzją?
Oznaczenie grupy krwi i wykonanie próby zgodności trwa około 45 minut. Dlatego posiadanie własnego wyniku przy sobie skraca czas potrzebny na przygotowanie krwi do przetoczenia.
Dlaczego nie przetacza się wszystkim krwi 0 RhD ujemnej?
Krwi tej grupy jest niewiele. Sięga się po nią, gdy grupa biorcy nie jest znana, a transfuzja musi odbyć się natychmiast. Jeśli lekarz dysponuje wynikiem grupy pacjenta, przetacza się krew jednoimienną w układzie ABO i Rh.
