Szumy, pogarszający się słuch, ból i wyciek z uszu to dolegliwości przez wiele osób bagatelizowane lub łagodzone domowymi sposobami. Tymczasem są to typowe objawy przewlekłego zapalenia uszu, które nieleczone może prowadzić nie tylko do głuchoty, ale także do innych groźnych dla życia powikłań, jak porażenie nerwu twarzowego czy zapalenie mózgu.
Ucho to narząd, w którym poważne zmiany długo pozostają niewidoczne. Objawy bywają na tyle łagodne, że łatwo je przypisać zmęczeniu, zmianie ciśnienia czy zaleganiu woskowiny. Poniżej wyjaśniamy, kiedy dolegliwości ze strony uszu wymagają oceny lekarskiej i czym jest perlak, czyli jedna z najbardziej podstępnych zmian w uchu środkowym.
Kiedy mówimy o przewlekłym zapaleniu ucha
O przewlekłym zapaleniu ucha mówi się wtedy, gdy objawy występują stale lub okresowo przez dłużej niż trzy tygodnie. Często jest to następstwo ostrych stanów zapalnych przechodzonych wcześniej, na przykład przy okazji infekcji górnych dróg oddechowych.
Przewlekły stan zapalny nie musi boleć. Bywa, że ogranicza się do stopniowego pogarszania słuchu i okresowego wycieku z ucha, przez co przez lata pozostaje bez rozpoznania.
Objawów nie warto lekceważyć
Czasami objawy takie jak szum w uszach, niedosłuch czy wyciek z ucha towarzyszą pacjentom przez lata. Jeśli nie są bolesne i wyjątkowo uciążliwe, niektóre osoby są w stanie się do nich przyzwyczaić. To duży błąd, ponieważ zaostrzenie stanu i powikłania mogą wystąpić nagle, w każdym wieku.
Do objawów, które powinny skłonić do konsultacji, należą:
- szum lub dzwonienie w uchu
- stopniowo pogarszający się słuch
- ból ucha, także okresowy
- wyciek z ucha, zwłaszcza o nieprzyjemnym zapachu
- poczucie rozpierania lub obecności ciała obcego w uchu
Początek problemu bywa w dzieciństwie
Choroba może mieć swoje źródło już w dzieciństwie. Chodzi o jedno z najczęstszych schorzeń dotykających dzieci, czyli przerost migdałka gardłowego, który zatyka trąbkę słuchową i prowadzi do wysiękowego zapalenia ucha. W takim przypadku bywa konieczny drenaż jamy bębenkowej i usunięcie migdałka.
Jeśli jednak choroba nie jest prawidłowo leczona, może doprowadzić do przewlekłego zapalenia ucha w późniejszych latach. Dlatego u dzieci warto zwracać uwagę na powtarzające się infekcje uszu i na sygnały gorszego słyszenia.
Co to jest perlak?
Do szczególnie niebezpiecznej sytuacji dochodzi w momencie, kiedy w dotkniętym zapaleniem uchu wytworzy się perlak. Nie należy dawać się zwieść tej wdzięcznej nazwie, ponieważ jest to nic innego jak masy naskórka gromadzące się w uchu środkowym. Taki guzek, ze względu na barwę i strukturę, niektórym faktycznie przypomina wyglądem perłę. W tym przypadku nie mamy jednak do czynienia z ozdobą, a z realnym zagrożeniem dla zdrowia.
Perlak dotyka około 2 procent populacji. Może mieć charakter wrodzony lub nabyty.
Perlak wrodzony i nabyty
Perlak wrodzony pojawia się w zdrowym uchu, za niezmienioną błoną bębenkową. Zazwyczaj nie powoduje we wczesnym stadium wycieku z ucha, a tylko niedosłuch. Wcześnie wykryty jest stosunkowo łatwy do usunięcia, jednak nieleczony może wywołać powikłania i wymagać rozległej operacji.
Perlak nabyty zazwyczaj ma związek z uszkodzeniem błony bębenkowej i przewlekłym zapaleniem ucha środkowego. Rozwijając się w uchu środkowym, powoduje stopniowe pogarszanie się słuchu i wyciek z ucha wydzieliny o nieprzyjemnym zapachu. Chorzy mogą też odczuwać rozpieranie w uchu lub obecność w nim ciała obcego. Z takimi objawami należy niezwłocznie udać się do lekarza.
Dlaczego perlak jest groźny
Perlak pozostawiony sam sobie może dokonać poważnych zniszczeń w obrębie ucha, a nawet czaszki. Ma bowiem zdolność do rozpuszczania tkanki kostnej. Niszcząc kości, może doprowadzić do całkowitej głuchoty, porażenia nerwów twarzowych, zapalenia opon mózgowych czy zapalenia mózgu.
Aby rozpoznać i prawidłowo zdiagnozować tę przypadłość, konieczne jest dokładne badanie przeprowadzone przez otolaryngologa oraz badania obrazowe kości skroniowej. Samo badanie słuchu nie wystarcza do postawienia rozpoznania.
Jak leczy się perlaka
W przypadku wystąpienia perlaka jedyną szansą na powrót do zdrowia jest leczenie operacyjne. Polega ono na usunięciu zmiany i ogniska zapalnego oraz na zapewnieniu suchego i bezpiecznego ucha. Musi to być wykonane bardzo starannie, ponieważ perlak ma dużą zdolność do odrastania.
Możliwa jest operacja jednoetapowa lub dwuetapowa, przy której drugi zabieg jest wykonywany po około 6 miesięcy do roku. Podczas operacji często konieczne jest usunięcie zniszczonych kosteczek słuchowych. Wykonuje się jednocześnie rekonstrukcję błony bębenkowej oraz, jeżeli jest to możliwe, kosteczek słuchowych, co ma na celu zachowanie lub poprawienie słuchu.
W niektórych przypadkach obu zabiegów nie można połączyć, wtedy konieczne jest odczekanie z zabiegiem poprawiającym słuch przez kilka miesięcy, do całkowitego zagojenia ucha. O wyborze postępowania decyduje lekarz po ocenie zakresu zmian.
Codzienne nawyki, które chronią uszy
Jak wiadomo, zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć. Warto zadbać o uszy i zmienić przyzwyczajenia, które mogą narażać je na uszkodzenie:
- rezygnacja ze słuchawek bezpośrednio po kąpieli lub wyjściu z basenu, bo mokre uszy plus słuchawki to prosty przepis na stan zapalny
- unikanie patyczków do czyszczenia uszu, ponieważ mogą podrażniać skórę w uchu oraz upychać woskowinę w przewodzie słuchowym
- dokładne osuszanie uszu po kontakcie z wodą
- niezwlekanie z oceną lekarską przy nawracających infekcjach uszu
Kiedy zgłosić się do lekarza
Konsultacja otolaryngologiczna jest wskazana, gdy szum w uszach, niedosłuch lub uczucie zatkania ucha utrzymują się dłużej niż kilka dni, a także gdy dolegliwości nawracają. Nie należy odkładać wizyty przy wycieku z ucha, zwłaszcza cuchnącym lub podbarwionym krwią, oraz przy bólu ucha, który nie ustępuje.
Szybkiej pomocy medycznej wymagają silne zawroty głowy, nagła utrata słuchu, wysoka gorączka z bólem ucha, obrzęk i zaczerwienienie za małżowiną uszną, silny ból głowy, sztywność karku oraz osłabienie mięśni jednej połowy twarzy. U dzieci powodem do kontaktu z lekarzem jest również brak reakcji na ciche dźwięki i opóźnienie rozwoju mowy.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy perlak może cofnąć się bez operacji?
Nie. Perlak to gromadzące się masy naskórka, które nie znikają samoistnie i mogą niszczyć tkankę kostną. W jego przypadku postępowaniem przewidzianym jest leczenie operacyjne, a o jego zakresie decyduje lekarz.
Czy wyciek z ucha zawsze oznacza perlaka?
Nie. Wyciek z ucha może mieć wiele przyczyn, w tym zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego czy przedziurawienie błony bębenkowej w trakcie ostrego zapalenia. Wydzielina o nieprzyjemnym zapachu utrzymująca się przewlekle wymaga jednak dokładnej oceny otolaryngologicznej.
Jakie badania pozwalają rozpoznać perlaka?
Podstawą jest dokładne badanie przeprowadzone przez otolaryngologa oraz badania obrazowe kości skroniowej. Dodatkowo zwykle ocenia się słuch, aby określić zakres uszkodzenia.
Czy po leczeniu perlaka słuch wraca do normy?
Operacyjne leczenie perlaka daje dobre rezultaty i w wielu przypadkach pozwala na znaczną poprawę słuchu, a nawet na uprawianie sportów wodnych. Efekt zależy jednak od zakresu zniszczeń w uchu i indywidualnej sytuacji pacjenta, dlatego rokowanie omawia się z lekarzem prowadzącym.
O co warto zapytać lekarza podczas wizyty?
Warto zapytać o przyczynę objawów, potrzebne badania, ryzyko powikłań przy odkładaniu leczenia oraz o to, jak chronić ucho przed wodą i infekcjami w codziennym życiu.
