Spotkanie osób zainteresowanych portami dożylnymi

16 lutego 2013

W dniu 16 lutego 2013 roku odbyło się w Lublinie pierwsze spotkanie dla pacjentów, ich rodzin oraz innych osób zainteresowanych portami dożylnymi. Wykład nt. budowy, zastosowania oraz zasad użytkowania portów poprowadził dr Rafał Młynarski. Poniżej przedstawiamy kilka pytań, które padły podczas spotkania:

Czy port może być używany tylko do chemioterapii?
Port może być zaimplantowany każdemu choremu, którego leczenie wymaga powtarzanego dostępu dożylnego. Większość stanowią oczywiście chorzy onkologiczni, ale coraz częściej porty wykorzystywane są w leczeniu innych chorób przewlekłych: mukowiscydozy, POChP, AIDS, hemofilii, porfirii, chorób zakaźnych, np. boreliozy, stanów niedoborowych np. tężyczki. Porty znalazły również zastosowanie w opiece paliatywnej i w żywieniu pozajelitowym.

Czy każdy może wykonywać nakłucie portu i podawać przez port leki, czy jest to zarezerwowane dla personelu medycznego?
Generalnie dostępy dożylne powinny być użytkowane przez personel medyczny. Jednak w przypadku wielu schorzeń i tak pacjenci lub ich rodziny podają leki w warunkach domowych, np. hemofilia, borelioza, czy żywienie pozajelitowe. Nic więc nie stoi na przeszkodzie, aby pacjent lub jego rodzina podawał te leki przez port dożylny. Tak zresztą w wielu przypadkach się to odbywa, także w Polsce. Warto tu podkreślić, że osoby, które wcześniej wykorzystywały inny dostęp dożylny, wyjątkowo chwalą sobie komfort i bezpieczeństwo użytkowania portów.

Jakie są najważniejsze powikłania związane z posiadaniem portu?
Zasadniczo możemy podzielić je na dwie grupy: powikłania septyczne, czyli związane z zakażeniem oraz powikłania zakrzepowe, wśród których możemy wyróżnić takie, które dotyczą zakrzepu wewnątrz portu lub cewnika oraz takie, które dotyczą zakrzepu na zewnątrz cewnika, czyli w naczyniu. Incydentalnie zdarzają się także uszkodzenia mechaniczne membrany, pęknięcie lub urwanie cewnika, czy zatkanie portu.
Warto zwrócić uwagę, że o ile powstanie zakrzepicy jest powikłaniem całkowicie niezależnym od obsługi portu, o tyle wszelkie powikłania septyczne są pochodną pewnych zaniedbań w procedurze obsługi portu - innymi słowy: w okresach, gdy port nie jest używany nie może dojść do jego zakażenia.

Jakie cechy powinna mieć dobra igła do portu?
Przede wszystkim powinna to być igła o atraumatycznym ostrzu. Wiele nowoczesnych igieł do portu ma tzw. szlif łyżeczkowy. Wciąż jednak dostępne są na rynku igły z płaskim ostrzem i zagiętą końcówką.
Ponieważ, szczególnie w warunkach szpitalnych, pacjent nie ma wpływu na to jaka igła będzie użyta do nakłucia portu, to rozważania powyższe wydają się mało istotne. Ważne jest natomiast, aby do wlewów trwających ponad minutę używać specjalnych zestawów do przetoczeń, czyli igieł ze skrzydełkami, aby odpowiednio dobrać długość igły, czyli aby po wbiciu jej do portu skrzydełka opierały się o skórę, aby igłę wbitą do portu oklejać specjalnym przeźroczystym, sterylnym opatrunkiem foliowym skutecznie izolującym ją od środowiska zewnętrznego.

Czy w Polsce implantuje się dużo portów?
Szacunkowo możemy określić, że wykonuje się ok. 3000 zabiegów rocznie. To zdecydowanie za mało, biorąc pod uwagę fakt, że samych białaczek wykrywa się ok. 6000 rocznie, a przecież nie jest to ani najczęstszy nowotwór, ani też nowotwory nie są jedynym wskazaniem do implantacji portu...

Przez ile lat można używać portu dożylnego?
Zasadniczo takie kryterium czasu nie zostało określone. Z jednej strony - żaden z producentów portów nie prowadził długoterminowych badań dotyczących zmian materiałowych cewnika związanych z jego obecnością w naczyniu przez wiele lat; nie wiemy więc czy i jak czas zmienia jego strukturę. Z drugiej strony - znamy pacjentów korzystających z tego samego portu przez okres ponad 10 lat. Wydaje się, że nie czas, ale kryteria związane z chorobą, jej przebiegiem i "wyleczeniem" powinny być rozstrzygające dla decyzji o tym czy port usunąć, czy nie.

Czy przez port można pobierać krew do badań?
Oczywiście, że można. Port może być wykorzystywany tak jak każdy dostęp dożylny. Jednak pobranie krwi do badania przez port wymaga jego przepłukania przed pobraniem krwi oraz po pobraniu i spełnienia kilku innych zaleceń dotyczących ogólnych zasad użytkowania portów. Dlatego wydaje się, że nie jest to raczej możliwe w warunkach ambulatoryjnych.

Czy przez port można podać kontrast w tomografii komputerowej?
Nie przez każdy port może być wykonany wlew pod wysokim ciśnieniem. Kontrast jest bowiem podawany z szybkością kilku ml na sekundę, co powoduje powstawanie ciśnienia rzędu kilku atmosfer. Są jednak porty, których cewniki wytrzymują ciśnienia wyższe niż 20 atmosfer i które umożliwiają wykorzystanie ich także do podawania kontrastu w tomografii komputerowej.

Czy port uniemożliwia wykonanie rezonansu magnetycznego?
Porty z komorą wykonaną w całości z tytanu nie stanowią przeciwwskazania do badania MR. Niektóre porty, także porty plastikowe, mogą posiadać stalową kaniulę do połączenia z cewnikiem i mogą stanowić przeciwwskazanie do wykonania takiego badania. Szczegółowe informacje na ten temat powinny być zawarte w paszporcie portu lub dostępne w materiałach informacyjnych dostarczanych przez producentów portów.

Co ile należy wykonywać płukanie portu?
Po każdym użyciu port wypełniany jest w zależności od ośrodka: solą fizjologiczną, roztworem heparyny lub 4% cytrynianem. Najnowsze obserwacje wykazują jednak zalety przepłukiwania portu mieszaniną zawierającą substancje o działaniu przeciwzakrzepowym, jak np. heparyna, czy cytrynian oraz przeciwbakteryjnym, jak np. taurolidyna. Aktualnie proponujemy więc pacjentom, niezależnie od tego czy port jest używany regularnie, incydentalnie, czy też w chwili obecnej nie jest używany, raz na 3 miesiące kontrolę oraz przepłukanie w/w mieszaniną, np. w postaci preparatu TauroLock.

Jakie są objawy najczęstszych powikłań związanych z portami dożylnymi, na co szczególnie należy zwracać uwagę?
Wszystko co zaniepokoi pacjenta podczas korzystania z portu warto zgłosić lekarzowi prowadzącemu lub odpowiedzialnemu za serwis portu. Brak refluksu (czyli gdy po wbiciu igły do portu nie można zaaspirować krwi), zwolnienie szybkości wlewów, ból podczas wlewów, gorączka pojawiająca się w krótkim czasie po rozpoczęciu wlewu przez port, zaczerwienienie i ból w okolicy implantacji komory portu, obrzęk, ból ręki, szyi lub twarzy po stronie implantacji portu - to objawy najczęstszych powikłań. W większości przypadków szybko wdrożone odpowiednie postępowanie umożliwia dalsze korzystanie z portu. Jednak czasami, szczególnie gdy powyższe dolegliwości utrzymują się przez dłuższy czas, konieczne jest usunięcie portu.

Zobacz archiwum aktualności